Węgierskie pieśni chłopskie

Béla Bartók

Węgierskie pieśni chłopskie, BB 107 (Sz. 100)

Zamek Sinobrodego

Iván Fischer
Dyrygent
Budapest Festival Orchestra
Marta Sebestyen
śpiew
Ildiko Komlosi
mezzosopran
Krisztian Cser
baryton

Ivan Fischer przeprowadzi nas przez ten koncert drogą, jaką w swoim czasie podążył Bela Bartók. Najpierw opowie o jego fascynacji ludową muzyką węgierską i zademonstruje nagrania z 1904 roku, zarejestrowane podczas pierwszej wyprawy kompozytora w teren. Potem odda głos śpiewaczce Márcie Sebestyén i muzykom Budapest Festival Orchestra, którzy przedstawią węgierskie melodie w ich oryginalnym kształcie, z towarzyszeniem instrumentów ludowych. Następnie zaprezentuje ich twórcze przetworzenie przez Bartóka – w orkiestrowej wersji Węgierskich pieśni chłopskich, opracowanej na podstawie wcześniejszego utworu fortepianowego. Wreszcie zadyryguje koncertowym wykonaniem Zamku Sinobrodego: jednego z największych arcydzieł opery XX wieku, skomponowanego do libretta młodego poety, pisarza i filozofa Béli Balázsa, który nawiązał w tekście do baśni Charlesa Perraulta, symbolistycznej sztuki Pelléas et Mélisande Maurice’a Maeterlincka i transylwańskiej ballady o Annie Molnár. Mroczny dramat Judyty i jej tajemniczego męża Sinobrodego toczy się w rytmie ludowego węgierskiego ośmiozgłoskowca. Główny ciężar narracji spoczywa jednak na orkiestrze, z której pomocą Bartók po mistrzowsku buduje atmosferę napięcia, klaustrofobicznego zagrożenia, nieustannego spaceru nad krawędzią otchłani. Zamek Sinobrodego powstał z głębokiego przeświadczenia kompozytora, że samotność jest trwałym i niezbywalnym elementem ludzkiej egzystencji. [Dorota Kozińska]


Ivan Fischer
Photo: Marco Borggreve

Iván Fischerjest założycielem i dyrektorem muzycznym Budapest Festival Orchestra, a także dyrektorem artystycznym berlińskiej Konzerthaus i Koncerthausorchester. W minionych latach dał się poznać również jako znakomity kompozytor, którego utwory są wykonywane w USA, Holandii, Belgi, Węgrzech, Niemczech i Austrii. Na swoim kącie ma wiele udanych produkcji operowych. Liczne światowe tournee wraz z BFO, a także seria nagrań dokonanych dla Philips Classics, a później Channel Classic – znakomicie przyjętych przez krytykę i świetnie się sprzedających –  nadały Ivánowi Fischerowi rangę jednego z najlepszych światowych dyrektorów muzycznych.

Artysta współpracuje z najlepszymi orkiestrami na świecie: ponad dziesięć razy prowadził Filharmoników Berlińskich, a każdego roku spędza dwa tygodnie pracując z Royal Concertgebouw Orchestra w Amsterdamie. Jest również dyrygentem gościnnym orkiestr amerykańskich, m.in. New York Philharmonic oraz Cleveland Orchestra. Jako dyrektor muzyczny prowadził brytyjską Kent Opera oraz Opéra National w Lyonie, a także był pierwszym dyrygentem National Symphony Orchestra w Waszyngtonie. Wiele spośród jego nagrań zostało uhonorowanych prestiżowymi, międzynarodowymi nagrodami.

Studiował fortepian, skrzypce, a później wiolonczelę i kompozycję w Budapeszcie, by następnie kontynuować edukację w Wiedniu, w klasie dyrygentury Hansa Swarowsky’ego.

Iván Fischer otrzymał wiele międzynarodowych odznaczeń, m.in. Złoty Medal Prezydenta Republiki Węgierskiej, w 2006 roku został uhonorowany najbardziej prestiżowym odznaczeniem na Węgrzech – nagrodą Kossutha, w 2011 otrzymał nagrodę Royal Philharmonic Society Music, węgierską nagrodę Prima Primissima oraz holenderską Ovatie Prize. W 2013 został członkiem honorowym Royal Academy of Music w Londynie, a w 2016 otrzymał nagrodę argentyńskiego Związku Krytyków Muzycznych dla najlepszego zagranicznego kompozytora.


Budapest Festival Orchestra

Budapest Festival OrchestraGdy ponad 30 lat temu Ivan Fischer założył Budapest Festival Orchestra, było to spełnieniem jego osobistego marzenia. Filozofią zespołu jest całkowity brak codziennej rutyny. Wiąże się to z podejmowaniem ryzyka, inicjatywą i swobodą w działaniu w odmienny sposób. Z tego powodu każdy koncert jest jak radość odkrywania nieznanego terytorium, podróż ku nowym horyzontom w muzyce.

Motorem napędowym zespołu jest otwartość na nowe i nieznane oraz ciekawość i dbałość o szczegóły. To nowatorskie podejście do muzyki, zaangażowanie członków orkiestry i ciągłe dążenie do doskonałości czynią Budapest Festival Orchestra najmłodszym zespołem, wymienianym w pierwszej dziesiątce najlepszych orkiestr świata.

Znakomite wykonania, pomysłowość i wyróżniające brzmienie zespołu zaowocowało licznymi odznaczeniami. Dwukrotnie otrzymali nagrody Gramophone, ‘oskary klasycznej muzyki’, a także byli nominowani do Grammy. Obok licznych sukcesów i koncertów w najważniejszych miejscach na świecie, misją orkiestry jest służba lokalnej publiczności, dla której zagrali ponad 70 koncertów.

Ponadto, BFO coraz częściej występuje w nietypowych miejscach – w domach opieki, opuszczonych synagogach, szpitalach, placówkach opieki nad dziećmi, więzieniach i szkołach – w których może nawiązać bliski kontakt z publicznością. Do innowacyjnych koncertów należy jeden z najważniejszych projektów ‘Dancing on the Square’, łączący muzykę i taniec z ideami pozaartystycznymi, jak kreatywność, tolerancja i równe szanse. Jeszcze inną ważną inicjatywa są tzw. ‘Cocoa Concerts’ – cykl skierowany do dzieci chorych na autyzm i ich rodzin.


Marta Sebestyenmuzyka ją oczarowała od najmłodszych lat, być może dlatego, że jej matka była uczennicą Zoltána Kodály’a. Szczególnie ujęły ją pieśni ludowe, a jej talent w tym zakresie był oczywisty. Jest jednym z nielicznych węgierskich artystów, którzy dają obraz niezafałszowanej i tradycyjnej kultury węgierskiej zarówno w kraju, jak i na świecie. Sprawia, że prawie zapomniana tradycja pieśni ludowej, niczym z nagrań Bartoka i Kodály’a,  zostaje ożywiona na jej koncertach.

Niespotykany talent, wyszkolony głos i urocza osobowość artystki czynią z niej wyjątkowe zjawisko. Trudno znaleźć kraj, w którym Márta Sebestyén nie reprezentowała kultury węgierskiej, jako solistka, albo wraz z zespołem. Śpiewała węgierskie pieśni ludowe dla cesarza Japonii, króla Hiszpanii i królowej Anglii. Jest prawdziwym ambasadorem kultury Węgier.

Za swą działalność artystyczną Márta Sebestyén otrzymała wszelkie możliwe nagrody na Węgrzech, w tym: Śpiewaka Roku (1984), nagrodę Franza Liszta (1991), nagrodę Kossuth (1999), Prima Primissima (2003) i Order Zasługi Krzyż Komandorski Republiki Węgierskiej (2005). We Włoszech została odznaczona dyplomem Alla Carriera i nagrodą Chinciano Felliniego. Śpiewała w nagrodzonym wieloma Oscarami filmie „Angielski Pacjent” oraz na jednym z albumów zespołu Deep Forest uhonorowanym nagrodą Grammy.

Otrzymała tytuł artystki UNESCO na rzecz pokoju; jest również członkiem Węgierskiej Akademii Sztuk Pięknych.


Ildiko Komlosijest absolwentką Akademii Liszta w Budapeszcie; studia kontynuowała w londyńskiej Guildhall School of Music oraz w La Scali w Mediolanie. Zwyciężyła w Pavarotti Singing Competition w 1986, co pozwoliło na jej debiut w Stanach Zjednoczonych, u boku światowej słowy tenora, pod dyrekcją Lorina Maazela.

Po wygranej podczas wielu konkursów, przyszły sukcesy w Wiedniu, Frankfurcie, a od 1990, także w La Sali. Artystka jest rozchwytywana przez najlepsze sceny operowe, takie jak Metropolitan Opera, londyńska Royal Opera House, La Scala czy Deutsche Oper w Berlinie. Jednym z największych jej niedawnych sukcesów była rola Aidy, w przedstawieniu które swoją premierę miało w 2006 roku w La Scali, w reżyserii Franco Zeffirellego; tę samą rolę wykonywała w Royal Opera w reżyserii Roberta Wilsona pod dyrekcją Antonio Pappano. Od 15 lat regularnie gości na Arenie w Weronie, gdzie wykonuje role Carmen, Amneris, Santuzzy i Laury, przyjmowane z wielkim uznaniem. W 2010 r., podczas 125 rocznicy Metropolitan Opera, z sukcesem otworzyła sezon, a w grudniu 2013 r., na deskac tego samego teatru zyskała uznanie za rolę Mamki w operze Kobieta bez cienia. Obok wielu międzynarodowych występów, regularnie śpiewa w Węgierksiej Operze Narodowej.

Jedną z jej ulubionych ról jest rola Judyty z Zamku Sinobrodego Bartóka, którą wykonywała ponad 150 razy na całym świecie; swój 150. występ w tej roli świętowała na deskach La Sali we wrześniu 2015. Występ ten, u boku László Polgára, pod dyrekcją Iván Fischera został zarejestrowany i wydany przez wytwórnię Decca.


Krisztian Cserurodził się w 1977 roku w rodzinie muzyków. W 2008 roku ukończył studia na Akademii Muzycznej Liszta w klasie śpiewu prof. Évy Marton. Jako student wystąpił w operze Elektra R.Straussa, na deskach Węgierskiej Opery Narodowej. Uczestniczył także w wielu międzynarodowych kursach mistrzowskich, prowadzonych przez artystów takich jak Éva Marton, Adrienne Csengery, Júlia Hamari, László Polgár, David Lutz, Alaistair Thomson oraz Ilona Adorján.

Jego repertuar obejmuje szerokie spektrum stylów i epok, od baroku po muzykę współczesną. Artysta miał okazję współpracować z wieloma słynnymi dyrygentami, takimi jak Pierre Cao, Helmuth Rilling, Peter Schreier, Tibor Bogányi, Zsolt Hamar, Zoltán Kocsis, Iván Fischer, Ádám Fischer, Zoltán Peskó, Muhai Tang, György Vashegyi i Tamás Vásáry. Regularnie koncertuje zarówna na Węgrzech jak i poza granicami kraju.

W 2004 roku Krisztián Cser został zwycięzcą konkursu Józsefa Simándy. Był finalistą konkursu Montserrat Caballe’s, otrzymał również nagrodę specjalną na konkursie w Genewie. W 2007 roku uzyskał stypendium Annie Fischer. W roku 2010 artysta otrzymał nagrodę Hungarian Youth of March, a w 2011 uzyskał stypendium Towarzystwa Wagnera. Od 2008 roku jest członkiem Węgierskiej Opery Narodowej.

W 2013 roku wykonał partię Sinobrodego w operze Zamek Sinobrodego B. Bartoka w Chinach i było to pierwsze sceniczne wykonanie dzieła w tym kraju. Wystąpił w tej roli również w Normandii na festiwalu Rouenatthe Autumn. W roku 2014 poza ponownymi wystawieniami Zamku Sinobrodego w Chinach (w Pekinie i w Szanghaju), a także występami w Kijowie z Ukraińską Orkiestrą Narodową pod dyrekcją Kyrylo Karabyts, artysta odbył tournée po Niemczech śpiewając w operze  Ivána Fischera „The Red Heifer” z Budapest Festival Orchestra pod dyrekcja kompozytora. W lutym 2015 roku wystąpił w roli Sinobrodego pod dyrekcja Gaetano d’Espinosy w Auditorium di Milano.