Sala Koncertowa NOSPR
Benjamin Britten

Winter Words op. 52

Robert Schumann

Liederalbum für die Jugend op.79 (wybór)

Kinderszenen op. 15

Fünf Lieder op. 40

Benjamin Britten

Who are these Children? op. 84 (wybór)

Down By the Salley Gardens

O Waly, Waly

Oliver Cromwell

Ian Bostridge
tenor
Saskia Giorgini
fortepian

Wspólną cechą cyklów Schumanna i Brittena jest tęsknota za niewinnością, próba odzyskania dziecięctwa przez osobę dorosłą. I jedne, i drugie odzwierciedlają mit pierwszego etapu w życiu człowieka jako drogi bezpowrotnej, opłakiwanej niczym raj utracony.

 

Żeby dziecko zaistniało, trzeba je było wynaleźć. Zanim dzieciństwo zaczęto uznawać za odrębny etap życia ludzkiego, w wielu językach nie było nawet słowa na określenie tej dziwnej miniatury człowieka. Nie oznacza to, że dziećmi nie zajmowano się wcale bądź powszechnie zaniedbywano ich potrzeby biologiczne. Dokonywano jednak swoistej preselekcji, uzależnionej od najrozmaitszych czynników: społecznych, gospodarczych, a nawet politycznych. Dziecko można było uśmiercić, porzucić albo wykluczyć. Odstawić od matki na podobnej zasadzie, na jakiej odłącza się półroczne źrebięta od karmiących klaczy. Początki emocjonalnego podejścia do małych istot ludzkich były nacechowane strachem: te delikatne stworzonka Boże wymagały przecież nie tylko opieki, ale i nawrócenia. Słabe, nierozumne i pierwotne jak bydlęta, jeśli wzruszały, to jak tresowane kapucynki. Często były zabawką w rękach dorosłych. Towarzyszyły im wszędzie – jadły to samo, co ich opiekunowie, razem z nimi spały i podpatrywały ich aktywność seksualną, dojrzewały przez pracę.

W XVIII wieku zyskały autonomię. Z początku dziwną, bo dorośli zaczęli przeglądać się w nich jak w lustrze. Dostrzegać w nich własną, utraconą niewinność. Traktować dzieciństwo jako prefigurację dojrzałego życia z całą jego dolą i niedolą. Patrzeć na dziecko jak na istotę zawieszoną między dwoma światami, metaforę nieskończoności, łącznika z Bogiem i niebem.

Pierwszą próbę stworzenia międzynarodowego systemu ochrony praw dziecka podjęto dopiero w początkach XX stulecia. W 1924 roku Zgromadzenie Ogólne Ligi Narodów przyjęło Deklarację Genewską, której najistotniejszy postulat brzmiał, że „dziecko głodne powinno być nakarmione, dziecko chore powinno być pielęgnowane, dziecko wykolejone wrócone na właściwą drogę, sierota i dziecko opuszczone wzięte w opiekę i wspomagane”. Mit dzieciństwa romantycznego, wywiedziony z idei Rousseau: obraz pierwszego etapu w życiu człowieka jako szlaku pełnego sprzeczności, drogi bezpowrotnej i często nacechowanej cierpieniem, a jednak opłakiwanej niczym raj utracony, dominował przez cały wiek XIX, a w świadomości niektórych wciąż trwa.

Wspólną cechą cykli Schumanna i Brittena jest właśnie tęsknota za niewinnością, próba odzyskania dziecięctwa przez osobę dorosłą. Żadna z pieśni nie nadaje się do wykonania przez dziecko: można najwyżej je dziecku zaśpiewać, ale do głębszych pokładów znaczeń dotrze tylko słuchacz dojrzały. Liederalbum für die Jugend op. 79 Schumanna powstał w roku 1849, kiedy kompozytor miał już za sobą długą historię własnej depresji, ciężką chorobę trzeciej córki i śmierć wyczekiwanego syna pierworodnego. Cykl – choć zaludniają go liczne postaci z dziecięcej wyobraźni – jest zbyt długi na dziecięcą percepcję, chwilami zdaje się nawet zbyt wyczerpujący dla dorosłego śpiewaka. Z kolei wcześniejszy o dziewięć lat cykl Pięć pieśni op. 40 do wierszy Andersena – w luźnych przekładach Adelberta von Chamisso, skomponowany w roku ślubu z Clarą Wieck, sprawia raczej wrażenie hołdu dla utraconego dzieciństwa młodziutkiej żony, w której Schumann zakochał się, kiedy miała lat dwanaście, a potem przez blisko dziesięć lat próbował wywalczyć zgodę na małżeństwo od jej ojca, zainteresowanego przede wszystkim karierą pianistyczną córki. Być może dlatego fortepian wysuwa się w tej kompozycji na główny plan i właśnie instrument – nie słowo – jest wehikułem „dziecięctwa”: muzycznym ekwiwalentem skrzypienia kołyski, marszowego kroku chłopca naśladującego żołnierza, płaczu po pierwszej zdradzonej miłości. Podobny zamysł zdaje się przyświecać cyklowi miniatur fortepianowych Kinderszenen (1838) – to nie są „łatwe utwory” dla dzieci, to opowieści z izby dziecięcej, oddane pieśniami bez słów.

Britten traktuje tekst diametralnie inaczej. Zarówno w Winter Words (1953) do wierszy Thomasa Hardy’ego, jak i w cyklu Who Are These Children? (1969), skomponowanym do poezji Szkota Williama Soutara, przyjmuje raczej rolę tłumacza niż interpretatora. Jeśli jakkolwiek ingeruje w materię słowną, czyni to podobnie jak Janáček: stosując świadome repetycje, wzmacniające ekspresję przekazu. Pierwszy cykl jest melancholijną, z gruntu romantyczną, podróżą od stanu dziecięcej naiwności po gorzką, starczą samoświadomość. Drugi – modernistyczną wędrówką po manowcach, od dziecięctwa opowiedzianego szkockim dialektem po smutną dojrzałość uładzonej angielszczyzny i z powrotem. Historią wyrzutka rozdartego między niewinnością chłopca a bezwzględnością dorosłego mężczyzny. Bo w pieśniach Brittena zaczyna się już rysować znamienne pęknięcie, które towarzyszy nam po dziś dzień w relacjach z ideą dzieciństwa: przeczucie, że dziecko zostało przymusowo wygnane ze świata dorosłych, zamknięte przez naszą nadopiekuńczość w bezpiecznym azylu, skąd wyjdzie kiedyś nieprzygotowane na okrucieństwo wieku dojrzałego. Dobrze, że chociaż kompozytorzy próbują zasypać tę przepaść niezrozumienia.

 

Dorota Kozińska


Ian Bostridge

Ian Bostridgejest artystą o międzynarodowej sławie. Można go usłyszeć w najznakomitszych salach koncertowych Europy, Japonii i Ameryki Północnej, regularnie występuje też na festiwalach w Aldeburgh, Salzburgu, Edynburgu, Monachium, Wiedniu i Schwarzenbergu. Jako solista-rezydent związany był z wiedeńskim Konzerthaus, nowojorską Carnegie Hall, Het Concertgebouw w Amsterdamie, Filharmonią w Luksemburgu, londyńskim Barbican Centre i Wigmore Hall.

Jego repertuar operowy obejmuje role Tamina (Czarodziejski flet Mozarta), Jupitera (SemeleHändla) i Aschenbacha (Śmierć w Wenecji Brittena) dla English National Opera, Quinta (The Turn of the Screw Brittena), Don Ottavia (Don Giovanni Mozarta) i Calibana (Burza Adèsa) dla londyńskiej Royal Opera House w Covent Garden, Don Ottavia dla wiedeńskiej Staatsoper, Toma Rakewella (The Rake’s Progress Strawińskiego) dla bawarskiej Staatsoper w Monachium i Quinta dla mediolańskiej La Scali.

Wśród najważniejszych planów artysty na sezon 2017/18 znalazły się Les nuits d’été Berlioza z Seattle Symphony pod batutą Ludovica Morlota, tournée po obu wybrzeżach Ameryki, partia tytułowa w oratorium Jephtha Händla dla Opéra national de Paris oraz War Requiem Brittena z Staatskapelle Berlin pod batutą Antonio Pappano. Jest także solistą-rezydentem Orkiestry Filharmonii w Seulu.

Za liczne nagrania uhonorowany został wszystkimi najważniejszymi międzynarodowymi wyróżnieniami, otrzymał też piętnaście nominacji do nagrody Grammy. W roku 2014 podczas ceremonii New Year’s Honours otrzymał tytuł komandora orderu imperium brytyjskiego. W roku 2016 za najnowszą książkę Schubert’s Winter Journey: Anatomy of an Obsession odebrał Pol Roger Duff Cooper Prize, nagrodę w dziedzinie literatury non-fiction.

www.facebook.com/IanBostridge


Saskia Giorgini

Saskia GiorginiZwyciężczyni Międzynarodowego Konkursu Mozartowskiego w Salzburgu z roku 2016, gdzie otrzymała także nagrodę specjalną za najlepszą interpretację utworu napisanego na zamówienie, uważana jest za jedną z najbardziej interesujących pianistek młodego pokolenia. Jej atutami są „bezbłędna technika, przepiękne, poruszające brzmienie, pełne wyobraźni frazowanie i czysta muzykalność” (Salvatore Accardo).

Recitale oraz nagrania koncertowe artystki zdobywają uznanie publiczności. Występowała w ważnych salach koncertowych i na liczących się festiwalach, między innymi w Lingotto w Turynie, Teatro La Fenice w Wenecji, rzymskim Kwirynale, Tivoli Vredenburg w Utrechcie, Muziekgebouw w Eindhoven, na Festiwalu Muzyki Kameralnej w Utrechcie, w salzburgskim Mozarteum, wiedeńskich Konzerthaus i Musikverein, Filharmonii w Sankt Petersburgu, na festiwalu MITO Settembre Musica w Mediolanie, w ramach turyńskiego Unione Musicale, Holland International Music Sessions i Vancouver Summer Festival, w warszawskiej Filharmonii Narodowej, na Międzynarodowym Festiwalu Gwiazd Fortepianu na Łotwie oraz na Międzynarodowym Festiwalu Pianistycznym w Wuhan w Chinach. Brała udział w letniej akademii Kammermusikfest Lockenhaus pod kierownictwem artystycznym Gidona Kremera. Podczas pierwszego występu w Nowym Jorku w roku 2013 wykonała I koncert fortepianowy Rachmaninowa z towarzyszeniem orkiestry New York Concert Artists. Grała z wieloma wybitnymi orkiestrami, między innymi z Orkiestrą Filharmonii Łódzkiej, kanadyjską CBC Radio Orchestra, Symphonieorchester Vorarlberg, Klassische Philharmonie Bonn, łotewską orkiestrą symfoniczną z Lipawy, Wuhan Philharmonic Orchestra, L’Orchestra Archi De Sono oraz Orchestra Giovanile Italiana pod batutą takich dyrygentów jak Heribert Beissel, Mario Bernardi, Simon Gaudenz, Gérard Korsten, Tadeusz Wojciechowski, Antonello Manacorda, Andrea Battistoni i Massimiliano Caldi.

Szczególne upodobanie do muzyki kameralnej sprawia, że regularnie współpracuje z tak znanymi muzykami jak Ian Bostridge, Martin Fröst, Janine Jansen, Gilles Apap, Mario Brunello, Thomas Demenga, Friedemann Eichhorn i Dora Schwarzberg.

Wśród jej najbliższych planów artystycznych znajdują się recitale w Hiszpanii, USA, Holandii i we Włoszech, pierwszy występ solowy w wiedeńskim Konzerthaus, oraz występy w ramach serii kocertowej w filharmonii w Seulu i na Lavaux Classic Festival, koncert fortepianowy Mozarta KV 491 z towarzyszeniem Orkiestry Symfonicznej Sønderjyllands pod batutą Simona Gaudenza, koncert fortepianowy Mozarta KW 453 z towarzyszeniem Klassische Philharmonie Bonn pod dyrekcją Heriberta Beissela, Liebeslieder-Walzer Brahmsa we współpracy z Helmutem Deutschem, Mojcą Erdmann, Kate Lindsay, Dmitrym Korchakiem, Lucą Pisaronim oraz recitale z tenorem Ianem Bostridgem.

W roku 2015 na Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Ferruccio Busoniego zdobyła nagrodę specjalą za najlepszą interpretację utworu Fryderyka Chopina. Wcześniej, w roku 2012, otrzymała drugą nagrodę a także nagrodę specjalną oraz nagrodę publiczności w konkursie Prix d‘AmadèO w Akwizgranie.

Pierwsze lekcje gry na fortepianie artystka pobierała już w wieku czterech lat. Jako piętnastolatka została przyjęta do Akademii Pianistycznej “Incontri col Maestro” w Imoli, gdzie kontynuowała naukę pod okiem Leonida Margariusa, Louisa Lortiego i Michela Dalberto. Następnie ukończyła studia w Akademii Muzycznej w Pinerolo u Enrico Pace oraz studia podyplomowe w Mozarteum w Salzburgu u Pavela Gililova.

Saskia Giorgini należy do grona artystów Bösendorfera.