Galeria z koncertu
Arnold Schönberg

Friede auf Erden

na chór a cappella

Joseph Haydn

Symfonia g-moll nr 39

Karol Szymanowski

Kantata Demeter

Arnold Schönberg

Drabina Jakubowa

Alexander Liebreich
Dyrygent
NOSPR
Kowieński Chór Państwowy
Petras Bingelis
przygotowanie chóru
Camerata Silesia
Dietrich Henschel
baryton
Agata Zubel
sopran
Kurt Azesberger
tenor
Stephan Genz
baryton
Michael Pflumm
tenor
Yeree Suh
sopran
Katharina Magiera
alt
Martin Snell
baryton

Arnold Schönberg (1874-1951) – jak jego mistrz, Gustav Mahler – był naturą na wskroś religijną. Ale podczas gdy Mahler porzucił swe żydowskie korzenie, szukając religijności uniwersalnej i bezwyznaniowej, to Schönberg, począwszy od lat 1920, nie bez wpływu okoliczności politycznych, coraz silniej utożsamiał się ze starotestamentowym narodem wybranym, czego najważniejszym przejawem jest jego opus magnum, czyli nieukończona opera Mojżesz i Aron (1923-1937).

Niewielkich rozmiarów kantata Friede auf Erden (1907, wersja z orkiestrą 1911), ostatnia tonalna kompozycja Schönberga, do słów Conrada Ferdinanda Meyera, jest rodzajem idylli czy też utopii (w roku 1923 Schönberg pisał, że to „iluzja na chór mieszany”). Tekst odnosi się do Bożego Narodzenia: pokój Chrystusa położy kiedyś kres wszelkim wojnom.

Nieukończone oratorium Drabina Jakubowa (1915-1926, 1944) jest centralnym dziełem okresu tzw. „muzyki światopoglądowej” Schönberga. Tu po raz pierwszy zwrócił się ku tematyce religijnej. Biblijny temat snu Jakuba, w którym patriarcha widzi aniołów poruszających się w górę i w dół drabiny sięgającej nieba, znalazł wykładnię rzadko spotykaną, aczkolwiek starożytną (obecną już u Orygenesa). Oto jesteśmy świadkami procesu reinkarnacji. Dzięki rozmowom z archaniołem Gabrielem dusze przyswajają nauki płynące z doświadczeń minionego życia, zanim powrócą na ziemię w nowej postaci cielesnej. Kolejne grupy istot (Niezadowoleni, Wątpiący, Radośni, Obojętni, Pokorni) oraz dusze indywidualne (Powołany, Buntownik, Bojownik, Wybrany, Mnich, Umierający) pozwalają Schönbergowi zarysować całe spektrum postaw i wyartykułować wizję duchową na miarę swojej epoki.

Karola Szymanowskiego (1882-1937) kantata Demeter (1917) należy do dzieł niesłusznie zapomnianych. Być może „zawinił” tekst jego siostry, Zofii, pełen młodopolskich clichés: to lament greckiej bogini, daremnie szukającej swej córki, Kory, w kosmosie pustym i zimnym, zakończony przywołaniem Nirwany. Muzyka, pełna niuansów, opromienia go aurą tyleż tragiczną, co czarodziejską, w której znać echa najwybitniejszych partytur Szymanowskiego owego czasu: III Symfonii, I Koncertu skrzypcowego czy Mitów. [Marcin Trzęsiok]


Alexander Liebreich

Alexander Liebreichuważany jest za jednego z najaktywniejszych dyrygentów swojego pokolenia. Funkcję dyrektora artystycznego Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach objął w roku 2012, zdobywając w kraju powszechne uznanie jako ten, który odkrył na nowo brzmienie orkiestry i wpisał je w dorobek artystyczny tego szczycącego się bogatą tradycją zespołu. W latach 2006-2016 był także głównym dyrygentem Monachijskiej Orkiestry Kameralnej, która pod jego kierownictwem wprowadziła do repertuaru nowe formy koncertowe i znacząco się rozwinęła. W latach 2011-2014 jako dyrektor artystyczny Międzynarodowego Festiwalu Muzycznego w Tongyeong (TIMF) w Południowej Korei, wywarł istotny wpływ na dalszy dynamiczny rozwój Festiwalu. Pod jego kierownictwem artystycznym w maju 2016 roku w nowej sali koncertowej NOSPR odbyła się druga już edycja Fstiwalu Katowice Kultura Natura.

Z wyjątkową intuicją i biegłością Liebreich nieustannie poszukuje nowych perspektyw artystycznych. Ma głęboką świadomość historycznego, politycznego i społecznego wymiaru muzyki; uważa, iż przedstawianie i utrwalanie teraźniejszości jest obowiązkiem wobec przyszłości. Muzyka wokalna od zawsze pełniła w jego życiu szczególną rolę. Urodzony w Ratyzbonie, od wczesnych lat chłonął tradycję chóralną swego rodzinnego miasta. Oprócz dyrygentury studiował śpiew, zajmując się także filologią romańską i historią muzyki. Prowadził wiele wybitnych orkiestr, występując w znakomitych salach koncertowych – ostatnio w Musikverein w Wiedniu, Suntory Hall w Tokio i Cité de la Musique w Paryżu.


NOSPR

NOSPRpełni rolę ambasadora kulturalnego reprezentującego Polskę na międzynarodowej scenie artystycznej. Zespół utworzył w 1935 w Warszawie i prowadził do wybuchu II wojny światowej Grzegorz Fitelberg. Przez okres funkcjonowania zespołu jego dyrektorami artystycznymi byli tak wybitni dyrygenci, jak Witold Rowicki, Jan Krenz, Bohdan Wodiczko, Kazimierz Kord, Tadeusz Strugała, Jerzy Maksymiuk, Stanisław Wisłocki, Jacek Kaspszyk, Antoni Wit i Gabriel Chmura. 31 sierpnia 2012 funkcję dyrektora artystycznego i I dyrygenta  objął Alexander Liebreich. Pierwszym dyrygentem gościnnym NOSPR jest Stanisław Skrowaczewski, dyrygentem honorowym – Jan Krenz.

Z zespołem występowało wielu znakomitych dyrygentów i solistów, m.in. Martha Argerich, Leonard Bernstein, Placido Domingo, Barbara Hendricks, Paweł Klecki, Kiryłł Kondraszyn, Witold Lutosławski, Mischa Maisky, Neville Marriner, Kurt Masur, Ivan Monighetti, Kun Woo Paik, Krzysztof Penderecki, Maurizio Pollini, Mścisław Rostropowicz, Artur Rubinstein, Jerzy Semkow, Isaac Stern czy Krystian Zimerman.

Prócz nagrań archiwalnych dla Polskiego Radia orkiestra zrealizowała ponad 200 płyt CD dla wielu renomowanych wytwórni (m.in. Decca, EMI, Philips, Chandos, Naxos). Za dokonania fonograficzne NOSPR wyróżniony został licznymi nagrodami, m.in. Diapason d’Or Grand Prix du Disque de la Nouvelle Académie du Disque, Cannes Classical Award, Midem Classical Award.

Orkiestra występowała niemal we wszystkich krajach Europy, w obu Amerykach, a także w Japonii, Hongkongu, Chinach, Australii, Nowej Zelandii, Korei i w krajach Zatoki Perskiej. W ostatnich latach NOSPR zrealizowała wiele projektów, m.in. Maraton twórczości Góreckiego, Pociąg do muzyki Kilara. Od 2005 NOSPR jest organizatorem biennale – Festiwalu Prawykonań Polska Muzyka Najnowsza.


Kowieński Chór Państwowyzostał założony w 1969 jako zespół Litewskiego Towarzystwa Filharmonicznego. Od samego początku prowadzi go jeden z najznakomitszych litewskich dyrygentów – prof. Petras Bingelis.

Repertuar chóru obejmuje obecnie 150 utworów, takich jak Msza h-moll J.S. Bacha, Missa solemnis i IX Symfonia Beethovena, oratoria Händla, II i VIII Symfonia Mahlera, trylogia Orffa (Carmina Burana, Catulli Carmina i The Triumph of Aphrodite), Requiem i opera Moc przeznaczenia Verdiego oraz utwory Strawińskiego, Vivaldiego, Rossiniego, Dvořáka, Schuberta i Gershwina. W swoim repertuarze ma ponadto utwory kompozytorów litewskich, m.in. oratoria Broniusa Kutavičiusa i Juliusa Juzeliūnasa, Requiem Vidmantasa Bartulisa oraz pieśni klasyków litewskich.

Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości i podniesieniu żelaznej kurtyny chór rozpoczął wzmożoną aktywność na zachodzie Europy. Przez zachodnich krytyków określany był największym odkryciem muzycznym roku. Opinię tę dzielił także Yehudi Menuhin, wybitny skrzypek i dyrygent. Razem z Menuhinem jako dyrygentem chór odbył tournée po Francji, Włoszech, Hiszpanii, Niemczech, Egipcie i Rosji.

Kowieński Chór Państwowy brał udział w wielu międzynarodowych festiwalach, m.in.: Bordeaux Spring, Mediterranean Sea, festiwalach w Reims, Strasburgu czy Schlezwiku-Holsztynie. Współpracował z orkiestrami symfonicznymi:  Londyńską BBC, Narodową Akwitańską z Bordeaux, Lipską “Gewandhaus”, orkiestrami Filharmonii w Moskwie i Sankt Petersburgu oraz innymi. Występował pod batutą tak znanych dyrygentów, jak D. Kitajenko, C. Diedericha, J. Axelroda,  W. Spivakova czy V. Gargijeva.

Wśród najważniejszych nagrań zespołu znajdują się m.in. Mesjasz Händla, Stworzenie świata Haydna, IX Symfonia Beethovena, Msza As-dur i C-dur Schuberta, II Symfonia „Zmartwychwstanie” Mahlera. Szczególne miejsce w dyskografii zajmuje muzyka chóralna kompozytorów litewskich: Čiurlionisa,  Naujalisa,  Sasnauskasa, Dvarionasa, Juzeliūnasa, Kutavičiusa.


Camerata Silesia– Zespół Śpiewaków Miasta Katowice, czołowa w Polsce kameralna grupa śpiewacza, znana z wysoko ocenianych interpretacji muzyki dawnej i najnowszej, utworzona w 1990 przez Annę Szostak.

Zespół daje corocznie wiele koncertów w Polsce i poza granicami kraju, w ośrodkach o najwyższym prestiżu artystycznym: Gewandhaus w Lipsku, Parco della Musica w Rzymie, Palais de Beaux Arts oraz Le Théâtre Royal de la Monnaie w Brukseli, Concertgebouw w Amsterdamie, Gran Teatro La Fenice w Wenecji, Mei Lanfang Theatre w Pekinie.

Poziom pracy zespołu na niwie międzynarodowej docenił Krzysztof Penderecki, którego Pasję Łukaszową, Polskie Requiem i Siedem Bram Jerozolimy Camerata Silesia współwykonywała pod ręką kompozytora wielokrotnie, m.in. w Münster, Krakowie i Hamburgu, natomiast podczas Warszawskiej Jesieni uczestniczyła w wykonaniu jego Canticum Canticorum. W 2012 zespół w poszerzonym składzie został zaproszony do udziału w przedstawieniach i nagraniach na DVD scenicznej wersji Pasji Pendereckiego w reżyserii Grzegorza Jarzyny.

Udział w renomowanych festiwalach, jak Warszawska Jesień, Festiwal Prawykonań – Polska Muzyka Najnowsza w Katowicach, Wielkanocny Festiwal Ludwiga van Beethovena, Chopin i jego Europa w Warszawie, Sommerfestspiele w Bregenz, Wratislavia Cantans, przynosi zespołowi uznanie wśród krytyki muzycznej na całym świecie.

Na dorobek nagraniowy Cameraty Silesia składa się pokaźna liczba kilkudziesięciu płyt. Większość z tych przedsięwzięć dokumentuje i propaguje muzykę polską. Na uwagę zasługuje wydanie ostatnich płyt: Requiem Andrzeja Siewińskiego, Krzysztof Baculewski – Choral Works, Camerata Silesia sings Kilar, Jasnogórska muzyka dawna vol. 45 oraz Jasnogórska muzyka dawna vol. 54: Ciemne Jutrznie – wszystkie nominowane do nagrody Fryderyk.

Zespół Śpiewaków Miasta Katowice Camerata Silesia w tym roku obchodzi swoje 25-lecie.


Dietrich Henschelrepertuar tego artysty obejmuje dzieła od wczesnego baroku aż do współczesnej opery. Zadebiutował podczas festiwalu Münchener Biennale w 1991, występując w tytułowej roli w operze Le Precepteur Reverdy’ego. W teatrze operowym w Kilonii występował m.in. jako Papageno w Weselu Figara Mozarta oraz Pelleas w Peleasie i Melisandzie  Debussego.

Jego międzynarodowa kariera rozpoczęła się przedstawieniami Doktora Fausta Busoniego w Opéra de Lyon oraz Księcia Homburg Henzego w Deutsche Oper w Berlinie. Otrzymał zaproszenia do większości europejskich teatrów operowych, by zagrać m.in. w Cyruliku sewilskim Rossiniego, Tannhäuserze Wagnera (jako Wolfram), Powrocie Ulissesa do ojczyzny Monteverdiego, Karolu V Křeneka, Don Giovannim Mozarta, Śpiewakach norymberskich Wagnera (jako Beckmesser) czy Wozzecku Berga.

Artysta znany jest także jako znakomity interpretator dzieł oratoryjno-kantatowych, ze szczególnym uwzględnieniem kompozycji J.S. Bacha. Występował z najbardziej znanymi orkiestrami na świecie oraz współpracował z tak znakomitymi dyrygentami, jak John Eliot Gardiner, Nikolaus Harnoncourt i Philippe Herreweghe. Współpraca ta została zarejestrowana na licznych płytach CD i DVD.

Poza działalnością wokalną Dietrich Henschel podejmuje również inne rodzaje aktywności artystycznej. Jako wykształcony pianista i dyrygent prowadził kilka zespołów i orkiestr. Realizuje również projekty łączące różne sztuki – muzykę, teatr i gatunki wizualne. W 2010 wystąpił w scenicznej wersji Schwanengesang Schuberta (w Théâtre de la Monnaie w Brukseli, Komische Oper Berlin i Theater an der Wien) oraz w filmie Irrsal w reżyserii Clary Pons, z muzyką Hugo Wolfa.


Agata Zubel

Agata ZubelKompozytorka i wokalistka. Studiowała w Akademii Muzycznej im.Karola Lipińskiego we Wrocławiu i jako doktor habilitowany sztuki muzycznej wykłada w macierzystej uczelni.
Wokalistka znana z niestandardowej skali głosu i wykorzystywania go w sposób łamiący stereotypy. Koncertuje na całym świecie, ma w dorobku wiele prawykonań. Laureatka kilkunastu konkursów – wokalnych i kompozytorskich.

Do najważniejszych wyróżnień należą „Paszport Polityki” (2005), „Fryderyk” za monograficzną płytę Cascando (2010), zwycięstwo na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów za kompozycję Not I (2013), nagroda „Polonica Nova” (2014), odznaka honorowa Zasłużony dla Kultury Polskiej. Z Cezarym Duchnowskim współtworzy duet ElettroVoce.
Oprócz kilkudziesięciu filharmonii i festiwali, jako wokalistka oraz kompozytorka współpracowała z czołowymi zespołami z całego świata, m.in.: Klangforum Wien, musikFabrik, London Sinfonietta, Eighth Blackbird Ensemble, Seattle Chamber Players, San Francisco Contemporary Music Players.
Wśród kilkunastu publikacji fonograficznych znajdują się m.in. albumy kompozytorskie: Not I (KAIROS) oraz Cascando (CD Accord), jak i wokalne: Poems z interpretacjami pieśni Coplanda, Berga i Szymańskiego, el Derwid – Plamy na słońcu oraz najnowszy Dream Lake z cyklami wokalnymi Witolda Lutosławskiego i Andrzeja Czajkowskiego (CD Accord).
Nowe kompozycje tworzy na zamówienia prestiżowych instytucji muzycznych, m.in.: Los Angeles Philharmonic, Seattle Symphony, Hannoversche Gesellschaft für Neue Musik dla Staatsoper Hannover, Westdeutschen Rundfunks dla Neue Vocalsolisten, Ensemble Inter-Contemporain, Festiwalu Ultraschall w Berlinie, rozgłośni Deutsche Welle w Bonn, Festiwalu Wratislavia Cantans, Teatru Wielkiego–Opery Narodowej.