Sala Koncertowa NOSPR
Carl Philipp Emanuel Bach

Sinfonia C-dur Wq.182/3; H. 659

Wolfgang Amadeus Mozart

Symfonia G-dur KV 124

Carl Philipp Emanuel Bach

Koncert wiolonczelowy A-dur Wq.172; H. 439

Joseph Haydn

Koncert wiolonczelowy C-dur Hob. VIIb: 1

Symfonia D-dur Hob. I:13

Orkiestra Historyczna {oh!}
Martyna Pastuszka
skrzypce
Jean-Guihen Queyras
wiolonczela

Josepha Haydna (1732–1809) możemy z całą pewnością nazwać nie tylko „synem” C.Ph.E. Bacha, ale i „ojcem” W.A. Mozarta. Haydn zafascynował się stylem „sentymentalnego Bacha” w latach 50. XVIII wieku, kiedy odkrył sześć pierwszych sonata na klawesyn tego kompozytora. 

 

W XVII i XVIII wieku pojawiły się słynne muzyczne rodziny: Couperinów i Bachów, w których relacje ojciec–syn przybierały formę relacji mistrz–uczeń. Wystarczy wspomnieć postacie wielkiego Jana Sebastiana Bacha (1685–1750) i jego synów: Wilhelma Friedemanna (1710–1784), Carla Philippa Emanuela (1714–1788) czy Johanna Christiana (1735–1782). Kiedy Jan Sebastian umierał w Lipsku, jego syn Carl Philipp Emanuel zdobył już sławę jako kompozytor o niezwykłej fantazji i klawesynista na dworze króla Fryderyka II Wielkiego. Sztywne reguły, wytyczone przez dwór berliński, nie odpowiadały jednak jego dążeniu do swobody twórczej. Określamy go dzisiaj jako głównego przedstawiciela empfindsamer Stil (stylu sentymentalnego), cechującego się niezwykłym bogactwem harmonicznym, ekspresyjnością i swobodą formalną.

Twórczość Carla Philippa Emanuela Bacha stanowi pomost pomiędzy muzyką baroku a rodzącego się w jego czasach klasycyzmu. Jego symfonie ukazują bogactwo zaskakujących pomysłów melodycznych, harmonicznych i instrumentacyjnych. Sinfonia C-dur Wq 174 / H. 659, napisana w Berlinie w 1755 roku, jest dziełem krótkim, zwięzłym i, mimo że tonacja C-dur uchodziła w XVIII wieku za uroczystą, pobrzmiewa w niej nastrój sentymentalny, zwłaszcza w pierwszej części. Część druga, przeznaczona na zmniejszony skład orkiestry, przynosi dalekie echo baroku. Finał jest szybki, lekki, o cechach tanecznych.

Styl C.Ph.E Bacha odbił się mniejszym echem w twórczości Wolfganga Amadeusza Mozarta (1756–1791) niż starszego od niego Josepha Haydna. Oddziaływanie muzyki Bacha jest szczególnie silne w latach 70. XVIII wieku, kiedy Mozart pisze symfonie wyróżniające się młodzieńczością, entuzjazmem, świeżością, ale także niespotykaną dotąd głębią wyrazu, jak w przypadku Symfonii g-moll KV 183. Symfonię G-dur KV 124 z roku 1772 rozpoczyna część menuetowa. Kontrastuje z nią druga – wolna, śpiewna, po której następuje energiczny, zamaszysty menuet z efektownym kontrastem dynamicznym. A przed finałem słuchacze „skłonni do nadciśnienia tętniczego powinni skonsultować się z lekarzem bądź farmaceutą” jak napisał słynny węgierski dyrygent Ádám Fischer.

Właściwie do końca nie wiadomo, dlaczego C.Ph.E. Bach nie napisał oryginalnego koncertu wiolonczelowego, a dokonał jedynie przeróbek swoich koncertów klawesynowych. Z trzech koncertów wiolonczelowych najbardziej oryginalny i nowatorski jest Koncert A-dur Wq 172 / H. 439 (1753). Część pierwszą cechuje lekka faktura, kontrastująca z wirtuozowską partią wiolonczeli. W środkowym, lirycznym, ciemnym, posępnym Largo przepiękna skarga wiolonczeli, przechodząca pod koniec w solową kadencję, może przywodzić na myśl późniejszą środkową część IV Koncertu fortepianowego Beethovena. Energiczny, wirtuozowski finał, przypominający nieco styl operowy tworzącego w tym czasie J.Ph. Rameau, zachwyca zmiennością i licznymi kontrastami.

Josepha Haydna (1732–1809) możemy z całą pewnością nazwać nie tylko „synem” C.Ph.E. Bacha, ale i „ojcem” W.A. Mozarta. Haydn zafascynował się stylem „sentymentalnego Bacha” w latach 50. XVIII wieku, kiedy odkrył sześć pierwszych sonata na klawesyn tego kompozytora. To dzięki niemu otworzył się przed nim świat nowych możliwości wyrazowych. Jak sam pisał: „Kto mnie dobrze zna (…) musiał chyba odkryć, że zawdzięczam bardzo wiele Emanuelowi Bachowi, że rozumiałem go i pilnie studiowałem”. Ślady wpływu Bacha (zwrot w kierunku subiektywności i uczuciowości) widoczne są zwłaszcza w utworach skomponowanych w latach 60. i na początku lat 70. Koncert wiolonczelowy C-dur Hob. VIIb:1, napisany w 1761 roku dla Josepha Weigla – wybitnego wiolonczelisty orkiestry księcia Mikołaja I Esterházyego, cechuje duża głębia wyrazu i olbrzymia liryczność w części pierwszej, pastoralność w części środkowej i wirtuozowski charakter w finale. Interesujące, że wpływ wirtuozowskiego stylu wiolonczelowego Weigla odzwierciedla się także w niektórych symfoniach Haydna. W pierwszej części Symfonii D-dur Hob. I:13 z roku 1763, zdecydowanie pobrzmiewa sentymentalny styl symfoniczny C.Ph.E. Bacha, natomiast część druga wydaje się być wolną częścią koncertu wiolonczelowego. Zwięzły menuet z trio, z wyróżniającą się partią fletu sol, poprzedza niezwykły finał kompozycji. Czteronutowy, utrzymany w długich wartościach rytmicznych temat czwartej części antycypuje o 25 lat temat finału Symfonii C-dur „Jowiszowej” KV 551 W.A. Mozarta. Jednocześnie widać w jaki sposób „cudowne dziecko z Salzburga” składa w swojej ostatniej symfonii, powstałej w okresie największej dojrzałości twórczej, hołd muzycznemu ojcu i mistrzowi J. Haydnowi.

Wojciech Stępień

 


Orkiestra Historyczna {oh!}

Orkiestra Historyczna {oh!}„{oh!} Orkiestra Historyczna (…) to największe odkrycie ostatnich lat!”

Adam Rozlach, Polskie Radio

{oh!} Orkiestra Historyczna została założona w 2012 r. w Katowicach przez grupę instrumentalistów – entuzjastów i miłośników muzyki dawnej, skupionych wokół koncertmistrzyni Martyny Pastuszki oraz menedżera Artura Malke.

Poświęcając się wykonawstwu historycznemu, członkowie {oh!} Orkiestry nie zapominają o możliwie bliskim docieraniu z muzyką do słuchaczy. Praca nad każdym elementem dzieła, podkreślająca znaczenie muzyki w wymiarze retorycznym, owocuje koncertami, których celem jest nie tylko znakomita komunikacja między wykonawcami, ale przede wszystkim pomiędzy muzykami a słuchaczami. Już od pierwszego koncertu ten rodzaj korespondencji został dostrzeżony i doceniony przez krytyków, a także zapraszanych do współpracy solistów.

W ciągu sześciu lat działalności dynamicznie i konsekwentnie rozwijający się zespół, przy wsparciu Miasta Katowice, wypracował sobie pozycję jednej z najważniejszych orkiestr muzyki dawnej w Polsce. Zespół wydał do tej pory 3 płyty:  „{oh!} Schreyfogel/Schaffrath/Visconti” (2015), zawierającą koncerty skrzypcowe i klawesynowe ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Dreźnie; w 2016 r. ukazała się kolejna płyta {oh!} –„Jasnogórska Muzyka Dawna – Musica Claromontana vol. 58”, a zeszłym roku wydana została „Muzyka francuskich Mistrzów”, płyta z nagraniami koncertowymi zespołu. Dwie ostatnie płyty nominowane były do nagrody „Fryderyk” w kategorii Album roku/Muzyka dawna.

Orkiestra Historyczna ma także za sobą międzynarodowe realizacje dwóch współczesnych premier scenicznych oper: „Didone abbandonata” D. Sarriego (2014) oraz „Arminio” J. A. Hassego (2016), a w najbliższych planach {oh!} jest kolejna operowa produkcja – „Gismondo, re di Polonia” Leonardo Vinciego z M. E. Cencicem w tytułowej roli, która po polskiej premierze w Gliwicach zaprezentowana zostanie także w Theater an der Wien oraz najważniejszych estradach operowych Europy.

Dzięki współpracy z Narodową Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia od 2015 r. {oh!} regularnie koncertuje także w ramach cyklu Muzyka Dawna, mając możliwość realizacji najambitniejszych programów przy udziale znakomitych solistów, takich jak Andreas Staier, Lars Ulrik Mortensen, Julien Chauvin, Marco Beasley czy Jean-Guihen Qyeuras.


Martyna Pastuszka

Martyna Pastuszkaod roku 2012 jest pierwszym skrzypkiem i dyrektorem artystycznym założonej wraz z menedżerem Arturem Malke {oh!} Orkiestry Historycznej. W zespole skupiła wokół siebie grupę znakomitych muzyków fascynatów-wirtuozów, co wraz z jej niebanalną wyobraźnią muzyczną oraz docenianymi przez obserwatorów umiejętnościami kształtowania pracy zespołu pozwoliły na dynamiczny rozwój {oh!} Orkiestry Historycznej, która bardzo szybko wzbudziła zaufanie i poparcie u największych polskich instytucjimuzycznych oraz festiwali międzynarodowych.

Jako koncertmistrz Martyna Pastuszka jest także zapraszana do współpracy z innymi zespołami, m.in.: Le Parlement de Musique (2009-2013), Capella Cracoviensis (od 2010), Collegium Marianum. Jako kameralistka współpracuje z kolońską formacją NeoBarock, paryską orkiestrą Le Cercle de l’Harmonie oraz, przede wszystkim, od 2001 roku, z polskim zespołem Arte dei Suonatori. To właśnie współpraca z orkiestrą Arte dei Suonatori i jej licznymi gośćmi, a także studia w katowickiej Akademii Muzycznej ukształtowały gust muzyczny Martyny Pastuszki i wykształciły ją wiolinistycznie.

Nieustającym źródłem inspiracji są dla artystki znakomite osobowości muzyczne, które spotkała w swej karierze: Rachel Podger, Guliano Carmignola, Andrew Parrott, Julien Chauvin, Andreas Staier, Hidemi Suzuki, Barthold Kuijken, Dan Laurin, René Jacobs.

Martyna realizuje się również w szeroko prowadzonej działalności pedagogicznej. Jest wykładowcą w Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach oraz Akademii Sztuk Muzycznych im. L. Janačka w Brnie gdzie prowadzi klasy skrzypiec barokowych, a młodych skrzypków kształtuje także podczas rozmaitych kursów muzycznych.


Jean-Guihen Queyras

Jean-Guihen Queyrascieszy się zasłużoną opinią muzyka wybitnie wszechstronnego i solidnego, zarówno jako artysta występujący z towarzyszeniem orkiestry, jak i kameralista oraz solista.

Występował z wieloma światowej sławy orkiestrami, między innymi Orkiestrą Filadelfijską, Bawarską Radiową Orkiestrą Symfoniczną, londyńską Philharmonia Orchestra, Orchestre de Paris, tokijską Orkiestrą Symfoniczną NHK, Rotterdam Philharmonic Orchestra, Tonhalle Zurich, Leipzig Gewandhaus, Budapest Festival Orchestra oraz Orkiestrą Szwajcarii Romańskiej, pod batutą takich dyrygentów jak Iván Fischer, Philippe Herreweghe, Yannick Nézet-Séguin, Jiří Bělohlávek, Olivier Knussen i Sir Roger Norrington. Regularnie koncertuje z zespołami muzyki dawnej, w tym z Freiburger Barockorchester oraz Akademie für Alte Musik Berlin.

Artysta jest także entuzjastą muzyki współczesnej i chętnie poszerza swój repertuar wiolonczelowy. Regularnie współpracuje z takimi kompozytorami jak Bruno Mantovani, Jörg Widmann i Pierre Boulez, ma również na koncie premierowe wykonania dzieł Michaela Jarrella i Johannesa-Marii Stauda. W listopadzie 2014 roku na uroczystości z okazji siedemdziesiątych urodzin Petera Eötvösa wykonał wraz z Orchestre Philharmonique de Radio France jego koncert wiolonczelowy, a z okazji setnej rocznicy urodzin Henri Dutilleux – koncert tego francuskiego kompozytora.

Jeśli chodzi o muzykę kameralną, wśród stałych partnerów artysty są pianiści Alexandre Tharaud i Alexander Melnikov oraz skrzypaczka Isabelle Faust. Queyras jest członkiem Arcanto Quartett, występuje także z mistrzami gry na zarbie Kevyanem i Bijanem Chemirani.

Muzyk często otrzymuje propozycje rezydentury artystycznej, na przykład “Carte Blanche” na festiwalu Aix-en-Provence czy w utrechckim Muziekcentrum Vredenburg, Concertgebouw w Amsterdamie oraz De Bijloke w Gandawie. Był także rezydentem orkiestry kameralnej Ensemble Resonanz z siedzibą w Hamburgu.

Artysta często nagrywa dla Harmonia Mundi. Wśród jego najnowszych produkcji są Koncert wiolonczelowy Elgara i Wariacje na temat rokoko Czajkowskiego, nagrane z BBC Symphony Orchestra pod batutą Jiříego Bělohlávka, oraz komplet dzieł Beethovena na wiolonczelę i fortepian nagrany z Alexandrem Melnikovem. Na duży projekt poświęcony Schumannowi składają się wszystkie tria fortepianowe kompozytora, wykonane z Isabelle Faust i Alexandrem Melnikovem, oraz koncerty – z Freiburger Barockorchester i Pablo Heras-Casado. Ostatnia część tego cyklu – Trio fortepianowe nr 1 oraz Koncert wiolonczelowy – ukazała się wiosną 2016 roku.

W sezonie 2015/16 Jean-Guihen Queyras był rezydentem londyńskiej Wigmore Hall. Wystąpił także z Gürzenich-Orchester Köln pod batutą François-Xaviera Rotha, Orquestra Nacionales de España pod batutą Vladimira Ashkenazy’ego, Deutsches Symphonie-Orchester Berlin prowadzoną przez Sir Rogera Norringtona oraz Orkiestrą Symfoniczną Yomiuri pod batutą Sylvaina Cambrelinga. Wiosną 2016 roku wykonał po raz pierwszy zamówiony utwór Thomasa Larchera „Cerha” na wiolonczelę solo i orkiestrę smyczkową.

Gra na wiolonczeli wykonanej w roku 1696 przez Gioffredo Cappę, wypożyczonej mu przez Mécénat Musical Société Générale w listopadzie 2005 roku. Jest profesorem Musikhochschule we Fryburgu.