Sala Koncertowa NOSPR
Peter Philips

Ecce vicit Leo

Ascendit Deus

Richard Dering

Ave verum corpus

Peter Philips

Ave verum corpus

Fantasia d-moll (interludium organowe)

William Byrd

Ave verum corpus

John Bull

Fantasia a-moll (interludium organowe)

Philippe de Monte

 Super flumina Babylonis

William Byrd

Quomodo cantabimus

Richard Dering

Factum est silentium

Peter Philips

Gaudent in coelis

Richard Dering

Gaudent in coelis

Ave Virgo gloriosa

Peter Philips

Benedicam Dominum (interludium organowe)

Henry Purcell

The Blessed Virgin's Expostulation

William Byrd

Lulla, lullaby

Peter Philips

Cantantibus organis

Thomas Tallis

O nata lux

John Bull

Fantasia d-moll (interludium organowe)

William Byrd

Ne irascaris, Domine

Peter Philips

Ave Jesu Christe

Justin Doyle
Dyrygent
RIAS Kammerchor

Religijna twórczość wokalna w czasach Tudorów rozwijała się pod przemożnym wpływem szkoły franko-flamandzkiej i muzyki renesansu włoskiego. Angielski barok w swoim dziecięctwie okazał się pogrobowcem tej pięknej i strasznej epoki.

 

W 1485 roku skończyła się Wojna Dwóch Róż. Na polu bitwy pod Bosworth zginął król Ryszard III, ostatni z rodu Plantagenetów. Koronę przejął Henryk VII. W dziejach Anglii otworzył się nowy rozdział: blisko studwudziestoletni okres panowania Tudorów, z którym później skojarzono utopijne pojęcie „Merry Old England”: idylliczną wizję angielskości w stanie czystym, krainy dostatniej, pachnącej piwem i niedzielną pieczenią z szałwią. A przecież wojna zostawiła królestwo w opłakanym stanie. Kolejne starcia zbrojne, począwszy od wcześniejszej o trzydzieści lat potyczki pod St Albans, odebrały jej najlepszych synów.

Na szczęście Henryk VII – przy całej swej bezwzględności – okazał się jednym z najskuteczniejszych władców w historii Anglii. Od chwili wstąpienia na tron konsekwentnie prowadził politykę mającą na celu nie tylko utrzymanie pokoju, ale i położenie fundamentów pod przyszłą koniunkturę gospodarczą. Wspierał muzykę, która stała się jednym z istotniejszych elementów edukacji szlachty i członków rodziny królewskiej. Jego syn Henryk VIII grał biegle na lutni, organach, fletach i harfie, komponował i sam wykonywał swoje pieśni. W skład jego stałej kapeli wchodzili przede wszystkim muzycy sprowadzeni z zagranicy: Włoch, Francji i Niderlandów. Za przykładem Henryka poszli następni Tudorowie: urodzony w Mechelen i wykształcony w Italii Philippe de Monte (1521–1603), którego twórczość porównywano z dokonaniami Orlanda di Lasso, przez kilka lat działał na dworze Marii I.

Religijna twórczość wokalna w epoce Tudorów rozwijała się pod przemożnym wpływem szkoły franko-flamandzkiej i muzyki renesansu włoskiego. Thomas Tallis (1505–1585), weteran w służbie Henryka VIII, Edwarda VI, Marii I i Elżbiety I, który do końca życia pozostał „niezreformowanym rzymskim katolikiem”, przeszedł do annałów jako twórca słynnego czterdziestogłosowego motetu Spem in alium, powstałego około roku 1570 i zdradzającego pewne wpływy szkoły weneckiej. Z tego samego okresu pochodzą jednak inne arcydzieła, w których Tallis świadomie nawiązywał do polifonii flamandzkiej, podporządkowując melizmatykę i kontrapunkt retoryce tekstu. W motecie O nata lux krzyżują się rytmy, akcenty i skale. Dysonanse harmoniczne pojawiają się na słowach kluczowych dla teologii zbawienia. Każdy utwór Tallisa przeistaczał się w muzyczną debatę wiary i osobisty głos kompozytora w sprawie angielskiej reformacji.

Tallis i jego uczeń William Byrd (1539–1623) byli beneficjentami zagwarantowanego im przez Elżbietę monopolu na muzykę polifoniczną, połączonego z patentem na druk i edycję materiałów nutowych. Przywilej Tallisa obejmował prawo do publikowania utworów religijnych w dowolnym języku. Byrd poszedł kilka kroków dalej, asymilując na gruncie angielskim kontynentalną tradycję mszy i motetów i tworząc swoistą syntezę modeli obowiązujących po obydwu stronach Kanału. On także wytrwał do końca w katolicyzmie – być może dlatego jego utwory, począwszy od hymnu eucharystycznego Ave verum corpus, skończywszy na lamencie-kołysance Lulla, lullaby, wzbudzają raczej skojarzenia z intymną modlitwą niż publiczną manifestacją wiary.

Inaczej już potoczyły się losy i drogi twórcze ich następców. Pierwsza fala reformacji w Anglii, poprzedzona rozwodem Henryka VIII z Katarzyną Aragońską, miała podłoże czysto polityczne. Prawdziwa reforma nastąpiła dopiero za rządów Edwarda. Po próbie przywrócenia katolicyzmu przez Marię nastąpił gwałtowny zwrot za panowania Elżbiety. O losie katolików przesądził wybuch wojny z Hiszpanią w 1588 roku: od tamtej pory upatrywano w nich zdrajców ojczyzny. Przeciwnicy Kościoła anglikańskiego zaczęli masowo opuszczać wyspę.

Peter Philips (1560–1628) zaczynał jako chórzysta w londyńskiej katedrze św. Pawła. W wieku 22 lat, już po święceniach kapłańskich, ruszył na wygnanie do Włoch przez Flandrię; zmarł ostatecznie w Brukseli. O pokolenie młodszy Richard Dering (1580–1630) spędził większość życia w Niderlandach Hiszpańskich. Obydwaj – co znamienne – pisali muzykę wokalną w stylu włoskim. Philips trzymał się bardziej konserwatywnych wzorców szkoły weneckiej, Dering podjął twórczy dialog z manierystami, między innymi Sigismondem d’India, co z czasem zaskarbiło mu opinię jednego z prekursorów angielskiego baroku.

Ten jednak dopiero miał nadejść, opóźniony przez trzy angielskie wojny domowe i okres rządów Cromwella. Rodził się w bólach, odrzucany przez zajęte konfliktem dwory, zbity z tropu swą odrębnością wobec Kontynentu. Wreszcie wychynął na świat w dobie restauracji Stuartów – prostszy i bardziej plebejski niż we Włoszech i Francji. A zarazem kruchy i targany sprzecznymi emocjami, jak przerażona Maria, matka Jezusa z The Blessed Virgin’s Expostulation Henry’ego Purcella (1659–1695) do tekstu Nahuma Tate’a. Angielski barok okazał się pogrobowcem pięknej i strasznej epoki Tudorów. Zmienił oblicze dopiero po klęsce dynastii Stuartów. Ale to już całkiem inna historia.

 

Dorota Kozińska


Justin Doyle

Justin DoyleJego debiut jako głównego dyrygenta i dyrektora artystycznego RIAS Kammerchor w Pierre Boulez Saal w Berlinie został entuzjastycznie przyjęty przez krytyków, tak jak i inne dokonania Doyle’a w obecnym sezonie artystycznym: wykonania dzieł Jamesa MacMillana, Tomása Luísa de Victorii, Jana Sebastiana Bacha i Hansa Wernera Henzego w Elbphilharmonie w Hamburgu i Berliner Philharmonie.

Urodzony w Lancaster, Doyle rozpoczął muzyczną edukację jako chórzysta Katedry Westminsterskiej oraz student chóralistyki w King’s College w Cambridge. Zdobył II nagrodę podczas Cadaqués Orchestra International Conducting Competition oraz został wyróżniony pierwszym stypendium dyrygenckim zespołu BBC Singers, z którym kontynuuje współpracę. Dyrygent gościnny Opera North; współpracował również z takimi zespołami jak Royal Northern Sinfonia, Hallé Orchestra, Akademie für Alte Musik Berlin, King’s Camerata, Johannesburg Philharmonic Orchestra, New London Orchestra, Manchester Camerata, Sinfonia of Leeds, Jersey Chamber Orchestra. Pełnił funkcję dyrektora artystycznego Ryedale Festival i Swaledale Festival, jako główny dyrygent lub dyrektor muzyczny pracował z Manchester University Chorus, Haffner Orchestra, Essex Symphony Orchestra i Manchester Chamber Choir. W ostatnim czasie został profesorem gościnnym dyrygentury chóralnej w Hochschule für Musik „Hanns Eisler” w Berlinie. Poprzednie doświadczenia związane z edukacją muzyczną zdobywał, prowadząc m.in. Young Sinfonia i Opera North Children’s Chorus. Doyle jest również cenionym dyrygentem operowym, specjalizującym się zwłaszcza w wykonaniach dzieł W.A. Mozarta, J. Haydna i B. Brittena.

Szerokie zainteresowania muzyczne artysty zaowocowały współpracą z zespołami muzyki dawnej i z muzykami innych kultur; artysta dokonuje ponadto aranżacji muzyki ludowej z całego świata oraz prowadzi orkiestry podczas seansów filmowych.

 

 


RIAS Kammerchor

RIAS Kammerchorspotyka się z entuzjastycznym przyjęciem na całym świecie. Jego profil artystyczny jest jedyny w swoim rodzaju. Pośród chórów profesjonalnych zespół ten jest pionierem w historycznej praktyce wykonawczej. Od momentu założenia zespołu, w 1948, RIAS (skrót: Radio in the American Sector, czyli ‘radio w amerykańskim sektorze’, pochodzi od miejsca założenia, które znajdowało się w amerykańskiej strefie okupacyjnej Berlina) stało się wzorcowym przykładem organizacji promującej modernistyczną i współczesną muzykę. W kontekście tej działalności interpretacje dzieł zarówno klasycyzmu, jak i romantyzmu nabrały intensywniejszej barwy oraz głębi. Od 2007 kierownikiem artystycznym i dyrygentem Chóru jest Hans-Christoph Rademann, który rozpoczął nowy etap w zakresie doboru repertuaru oraz kształtowania brzmienia zespołu.

W 2013 Chór Kameralny RIAS otrzymał honorową nagrodę Nachtigall, przyznawaną przez niemiecką krytykę płytową. Trzy lata wcześniej został wyróżniony przez brytyjskie wydawnictwo Gramophone i znalazł się w pierwszej dziesiątce najlepszych chórów na świecie.

Chór kameralny RIAS wraz z takimi zespołami jak Rundfunk-Sinfonieorchester oraz Rundfunkchor Berlin należy do grupy zespołów wykonawczych Radia Niemieckiego, którego udziałowcami jest Federacja Republiki Niemieckiej, miasto Berlin oraz rozgłośnia radia Berlin-Brandenburg.